|
ANKSIOZNOST
Poremećaji
anksioznosti su najčešći
emocionalni poremećaji,
koji zahvataju i mlade i
odrasle ljude.
Može
se razviti usljed
kompleksnih kombinacija
faktora rizika, uključujući
životne događaje,
karakteristike ličnosti,
genetiku, hemijske
procese u organizmu.
Poremećaji anksioznosti
uspješno se tretiraju.
Većina
ljudi doživi osjećanje
anksioznosti (strepnja,
tjeskoba) prije značajnih
događaja kao što su važan
ispit, poslovna
prezentacija, prvi
sastanak sa seksualno
privlačnom osobom. Kada
ljudi doživljavaju
anksioznost, tipično
osjećaju uznemirenost,
neprijatnost i napetost.
Osjećati
se anksiozno u ovakvim
situacijama je adekvatno
i to stanje obično
kratko traje. Ova osjećanja
se ne svrstavaju u kliničku
anksioznost, već su
uobičajen dio
svakodnevnog života,
jer ljudi prirodno osjećaju
anksioznost kada su suočeni
sa prijetnjom, opasnošću
ili kada su pod stresom.
S
druge strane, poremećaji
anksioznosti su ozbiljni
emocionalni poremećaji
koji ispunjavaju život
osobe preplavljujućom
anksioznošću i strahom
koji su hronični,
intenzivni i mogu se
progresivno pogoršavati
ukoliko se ne tretiraju.
Obuzeti napadima panike,
opsesivnim mislima, noćnim
morama ili neprestanim
zastrašujućim fizičkim
simptomima, neki ljudi
sa poremećajem
anksioznosti postaju
zatvorenici u kućnom
pritvoru. Uobičajeno,
poremećaji anksioznosti
se razvijaju tokom rane
adolescencije ili ranog
odraslog doba.
Poremećaji
anksioznosti su
kategorsani na sledeći
način:
Generalizovani
anksiozni poremećaj
(GAP). Karakterišu ga
izražena
i nerealistična
zabrinutnost koja traje
šest mjeseci ili duže;
kod odraslih,
anksioznost se fokusira
oko tema kao što su
zdravlje, novac ili
karijera. Pored hronične
zabrinutosti, prisutni
su drhtanje, grčenje mišića,
nesanica, napetost u
abdominalnom predjelu, vrtoglavica,
povećana iritabilnost.
Opsesivno-kompulsivni
poremećaj
(OKP). Kod ove vrste
poremećaja
anksioznosti, osobe
imaju uporne, ponavljajuće
misli (opsesije) koje
odražavaju pretjeranu
anksioznost ili strah;
tipične misli su
zabrinutost oko
infekcija i zaraženosti
ili strah od
neadekvatnog ili
nasilnog ponašanja.
Opsesivne misli mogu
voditi ka izvođenju
rituala (kompulzija) -
kao što su pranje ruku
ili ponavljanje fraza
– s ciljem oslobađanja
od anksioznosti
uzrokovane opsesivnim
mislima.
Panični
poremećaj.
Ljudi sa paničnim
poremećajem pate od
ozbiljnih napada panike
bez očiglednog razloga.
Napad panike izaziva
doživljaj da će se
osoba onesvjestiti,
poludjeti
ili doživjeti infarkt i
umrijeti. Manifestuje se
lupanjem srca, nelagodom
ili bolom u grudima,
znojenjem, drhtanjem,
zažarenošću ili trncima
po dijelovima tijela,
suhim ustima i
doživljajem gušenja,
strahom od umiranja i
gubljenja kontrole,
doživljajem
nestvarnosti, itd.
Napadi panike često se
javljaju sa agorafobijom
– strahom da će se
doživjeti napad panike
na mjestima sa kojih bi
bilo teško pobjeći, te
se takva mjesta
izbjegavaju.
Za
informacije o
efikasnom
tretmanu
napada panike
i prikaz slučaja
tretmana
napada panike i
depresije,
kliknite na
stranicu
download.
Posttraumatski
stresni poremećaj
(PTSP). Obično slijedi
nakon izložensoti osobe
traumatskom događaju
kao što su posmatranje
smrti druge osobe,
seksualno zlostavljanje,
iznenedna smrt bliske
osobe ili prirodna
katastrofa. Tri su
osnovne
manifestacije PTSP-a:
„oživljavanje”
traumatskog događaja
(„flešbek” ili noćna
mora), izbjegavajuće
ponašanje (izbjegavanje
mjesta povezanih sa
traumom), te emocionalno
udaljavanje
od drugih i
psihološka uznemirenost
(poremećaji spavanja,
iritabilnost i slaba
koncentracija).
Poremećaj
socijalne anksioznosti
(Socijalna fobija).
Karakteriše se
ekstremnom anksioznošću
vezanom za procjenu
drugih ili ponašanje
koje bi moglo dovesti do
ismijavanja i osramoćivanja.
Ovakva intenzivna
anksioznost može voditi
izbjegavajućem ponašanju.
Fizičke manifestacije
povezane sa ovim poremećajem
su lupanje srca, ubrzano
disanje,
crvenjenje i znojenje.
Za
prikaz slučaja
tretmana
socijalne anksioznosti
kliknite na
stranicu
download.
Specifične
fobije.
Osobe sa specifičnim
fobijama pate od
intenzivnog straha od
specifičnih situacija
ili objekata (zatvoren
ili otvoren prostor,
visina, pauci, psi,
itd.). Izraženost
straha je neadekvatna u
odnosu na situaciju i
osoba je prepoznaje kao
iracionalnu. Specifične
fobije mogu dovesti do
izbjegavanja uobičajenih,
svakodnevnih situacija.
Alarmni
sistem
Biološka
pozadina anksioznosti je
“alarmni sistem”
koji služi obezbjeđivanju
zaštite organizma
aktiviranjem „dodatne
energije za bježanje
ili borbu”
u
potencijalno ugrožavajućim
situacijama. Sama po
sebi anksioznost ne
predstavlja abnormalnu
reakciju, već kao dio
naslijeđenog repertoara
ljudske prirode, ona
predstavlja normalnu
manifestaciju ljudske
prirode
Problemi
anksioznosti nastaju
kada je osoba
preosjetljiva, odnosno
kada su „alarmni
sistemi” osobe previše
osjetljivi i uključuju
se prelako, tako da se
anksioznost javlja u
pogrešno vrijeme. Ako
osoba doživljava
anksioznost u
situacijama u kojima
drugi nisu anksiozni, to
govori da osoba ima
preosjetljive „alarmne
sisteme.”
*
*
*
Poremećaji
anksioznosti uspješno
se tretiraju
psihološki,
medikamentima ili
njihovom kombinacijom.
Pošto svaki poremećaj
anksioznosti ima svoje
posebne karakteristike,
tretman ne mora biti
isti za svaki poremećaj.
Važno
je precizno utvrditi
specifičan problem
prije odluke o načinu
tretmana. Izbor jednog,
drugog ili oba tretmana
zavisi od preferencija
osobe koja ima problem,
preferencija
profesionalca koji pruža
usluge tretmana, kao i
od vrste poremećaja
anksioznosti.
Netretiran
poremećaj anksioznosti
izvor je brojnih
onesposobljenosti. Kada
se podvrgne tretmanu,
osoba koja ima problem i
profesionalac koji pruža
usluge tretmana, rade
zajedno kao tim. Ako
jedan tretman ne daje
rezultate, treba potražiti
drugi.
Adekvatan
tretman
poremećaja
anksioznosti
uključuje informisanje,
edukaciju i savjetovanje
s ciljem da osoba
razumije svoje
emocionalno stanje,
disfunkcionalne načine
razmišljanja i obrasce
ponašanja.
|
